Bugünkü yazımızda Cloi olarak Çocuğu en çok neler üzer hakkında kapsamlı notlar paylaşıyoruz.
Çocuğu En Çok Neler Üzer? Felsefi Bir Bakışla Çocukların Duygusal Dünyası
Bir çocuk neden bazen küçücük bir söz karşısında üzülürken yetişkinlerin büyük gördüğü olaylara sessiz kalabilir? Bir oyuna alınmamak, verdiği sözün tutulmaması veya söylediklerinin ciddiye alınmaması onun dünyasında nasıl bir anlam taşır? Belki de çocukları anlamanın ilk şartı, onların duygularını yetişkinlerin ölçüleriyle değerlendirmekten vazgeçmektir.
Çocuğu en çok üzen şeyler, yalnızca fiziksel ihtiyaçlarının karşılanmaması değildir. Sevilmediğini düşünmek, anlaşılmamak, haksızlığa uğramak, güven duygusunu kaybetmek ve kendisini değersiz hissetmek de çocukların duygusal dünyasında derin izler bırakabilir. Bu konuyu felsefi açıdan değerlendirmek, çocukların yaşadıklarını etik, bilgi kuramı ve ontoloji üzerinden anlamamıza yardımcı olur.
Çocukların üzüntüsü bazen yetişkinler tarafından önemsiz görülebilir. Ancak bir çocuğun yaşadığı olayın büyüklüğü, yalnızca dışarıdan bakılarak belirlenemez.
Çocukları en çok üzebilen durumlar şunlardır:
– Sevgi ve ilgi eksikliği: Kendisine yeterince değer verilmediğini düşünmek.
– Anlaşılmamak: Duygularının küçümsenmesi veya söylediklerinin dinlenmemesi.
– Adaletsizlik: Kardeşler veya arkadaşlar arasında ayrımcılığa uğramak.
– Güven kaybı: Verilen sözlerin tutulmaması ve tutarsız davranışlarla karşılaşmak.
– Dışlanmak: Arkadaş gruplarına kabul edilmemek veya yalnız bırakılmak.
– Aşırı eleştirilmek: Sürekli başkalarıyla karşılaştırılmak.
– Özgürlüklerinin kısıtlanması: Düşüncelerini ve tercihlerini ifade edememek.
Bu durumların ortak noktası, çocuğun kendisini güvende, değerli ve kabul edilmiş hissetme ihtiyacını zedelemesidir.
Etik, doğru ve yanlış davranışları, insanların birbirlerine karşı sorumluluklarını inceleyen felsefe dalıdır. Çocukların yaşadığı üzüntüleri etik açıdan değerlendirdiğimizde temel soru şudur: Bir yetişkin, çocuğun duygusal ihtiyaçlarını ne ölçüde dikkate almalıdır?
Immanuel Kant’ın insanı yalnızca bir araç olarak değil, kendi başına bir amaç olarak görme yaklaşımı burada önem kazanır. Bu düşünce çocuklara uygulandığında, onların yalnızca yetişkinlerin beklentilerini yerine getirmek için var olmadıkları anlaşılır.
Bir çocuğun sürekli başarılı olması bekleniyor, ancak duyguları önemsenmiyorsa etik bir sorun ortaya çıkar. Çocuğun değeri aldığı notlarla, kazandığı ödüllerle veya gösterdiği başarılarla ölçülemez.
Çocuğun duygularını önemsemek neden etik bir sorumluluktur?
John Stuart Mill’in özgürlük anlayışı, bireyin kendi tercihlerini geliştirebilmesinin önemini vurgular. Çocukların gelişim dönemleri nedeniyle yetişkin rehberliğine ihtiyaçları olsa da düşüncelerini ifade etmelerine fırsat verilmelidir.
Örneğin bir çocuk istemediği bir etkinliğe zorlandığında yalnızca isteği değil, kişisel sınırları da göz ardı edilmiş olabilir.
Çocuğa değer vermek, her istediğini yapmak değil; onun duygularını, düşüncelerini ve kişiliğini ciddiye almaktır.
Bilgi kuramı (epistemoloji), bilginin nasıl oluştuğunu, doğruluğunu ve sınırlarını araştırır. Çocukların üzüntülerini anlamaya çalışırken epistemolojik açıdan önemli bir problemle karşılaşırız: Bir insanın iç dünyasını ne kadar bilebiliriz?
Yetişkinler çoğu zaman çocukların davranışlarından hareket ederek onların ne hissettiğini tahmin eder. Ancak sessiz kalan bir çocuk mutlaka mutlu, ağlayan bir çocuk da her zaman yalnızca üzgün değildir.
Ludwig Wittgenstein’ın dil ve anlam üzerine düşünceleri bu noktada değerlendirilebilir. Duyguların ifade edilmesi, kullanılan kelimelerle ve içinde bulunulan toplumsal bağlamla yakından ilişkilidir.
Bir çocuk yaşadığı kırgınlığı açıklayacak kelimeleri bulamayabilir. Bu nedenle yetişkinlerin yalnızca konuşulanlara değil, çocuğun davranışlarına ve iletişim biçimine de dikkat etmesi gerekir.
Çocuğun duygularını anlamanın önündeki engeller
– Yetişkinlerin kendi çocukluk deneyimlerini ölçüt kabul etmesi.
– Çocuğun yaşadığı olayları önemsiz görmesi.
– Duyguların açıkça ifade edilmesini beklemesi.
– Çocuğun sessizliğini yanlış yorumlaması.
Burada
kavramı önem kazanır. Bir olay yetişkine küçük görünebilir ancak çocuk için büyük bir hayal kırıklığı anlamına gelebilir.
Ontoloji, varlığın doğasını ve var olmanın anlamını araştıran felsefe dalıdır. Çocukluk dönemini ontolojik açıdan ele almak, çocuğu yalnızca gelecekte yetişkin olacak bir birey olarak görmenin yeterli olup olmadığını sorgulamayı gerektirir.
Jean-Jacques Rousseau, çocukluğun kendine özgü bir gelişim dönemi olduğunu savunmuştur. Çocuğun yetişkinlerin dünyasına göre şekillendirilmesi yerine kendi gelişim doğasına uygun biçimde yetiştirilmesi gerektiğini düşünmüştür.
Maria Montessori’nin eğitim yaklaşımı da çocuğun bağımsızlığını, keşfetme isteğini ve bireysel gelişimini ön plana çıkarır.
Bu yaklaşımlar bize önemli bir gerçeği hatırlatır: Çocuk yalnızca geleceğin yetişkini değildir; bugünün de değerli bir bireyidir.
Çocuğun varoluşunu zedeleyen davranışlar
– Sürekli başkalarıyla karşılaştırılması.
– Kendi düşüncelerini açıklamasına izin verilmemesi.
– Hatalarının kişiliğine yönelik eleştirilere dönüştürülmesi.
– Yaşına uygun sorumluluklar yerine aşırı beklentilerle karşılaşması.
– Kişisel sınırlarının dikkate alınmaması.
Özellikle sürekli eleştirilen bir çocuk, zamanla kendisini yetersiz veya değersiz görmeye başlayabilir. Buradaki sorun yalnızca eleştirinin içeriği değil, çocuğun kendisini nasıl tanımlamaya başladığıdır.
Çağdaş çocukluk felsefesinde önemli tartışmalardan biri, çocukların korunması ile özerkliklerinin desteklenmesi arasındaki dengedir.
Bir tarafta çocukların güvenliği için yetişkin denetiminin gerekli olduğunu savunan yaklaşımlar bulunur. Diğer tarafta ise çocukların kendi kararlarını verebilme ve düşüncelerini ifade edebilme haklarının daha fazla tanınması gerektiği ileri sürülür.
Dijital dünya bu tartışmayı daha da karmaşık hâle getirmiştir.
Sosyal medya, çevrim içi oyunlar ve dijital iletişim ortamları çocukların arkadaşlık ilişkilerini etkileyebilir. Dışlanma, siber zorbalık ve sürekli başkalarıyla karşılaştırılma, yeni duygusal sorunlar ortaya çıkarabilir.
Burada temel etik ikilem şudur: Çocuğu dijital dünyanın zararlarından korurken onun özgürlüğünü ve kendini ifade etme hakkını nasıl koruyabiliriz?
Çocuk hakları yaklaşımı, bu soruya önemli bir çerçeve sunar. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, çocuğun üstün yararını, katılım hakkını ve korunma ihtiyacını temel ilkeler arasında kabul eder.
Felsefi tartışmaların günlük hayata yansıması, çocuklarla kurulan ilişkilerde ortaya çıkar.
Çocuğun kendisini değerli hissetmesine yardımcı olmak için:
1. Konuşurken sözünü kesmeden dinlemek gerekir.
2. Üzüntüsünü küçümsemek yerine anlamaya çalışmak önemlidir.
3. Verilen sözleri mümkün olduğunca tutarlı biçimde yerine getirmek gerekir.
4. Başarısını değil, çabasını ve kişiliğini de takdir etmek önemlidir.
5. Düşüncelerini açıklamasına ve yaşına uygun kararlar vermesine fırsat tanınmalıdır.
6. Kardeşleri veya arkadaşlarıyla kıyaslamaktan kaçınılmalıdır.
Çocuğun duygularını anlamak, her davranışını onaylamak anlamına gelmez. Önemli olan sınır koyarken bile saygıyı ve sevgiyi koruyabilmektir.
Çocuğu en çok üzen şeyler çoğu zaman sevgi eksikliği, anlaşılmamak, adaletsizlik, dışlanmak ve güven kaybı etrafında şekillenir. Etik açıdan bu durumlar yetişkinlerin sorumluluklarını, bilgi kuramı açısından çocuğun iç dünyasını anlama sınırlarımızı, ontoloji açısından ise çocuğun bağımsız bir birey olarak değerini gündeme getirir.
Kant’ın insan onuruna ilişkin yaklaşımı, Rousseau’nun çocukluğa verdiği önem ve çağdaş çocuk hakları düşüncesi aynı temel noktada buluşur: Çocuk, duyguları ve düşünceleri dikkate alınması gereken bir bireydir.
Belki de yetişkinlerin kendilerine sorması gereken en önemli soru şudur: Bir çocuğun üzüntüsünü gerçekten anlamaya mı çalışıyoruz, yoksa kendi doğrularımıza göre onu susturmayı mı tercih ediyoruz?
Çünkü bazen bir çocuğun ihtiyacı pahalı bir oyuncak, büyük bir ödül veya uzun nasihatler değildir. Yalnızca dinlenmek, anlaşılmak ve koşulsuz sevildiğini hissetmektir.
Umarız Çocuğu en çok neler üzer ile ilgili bu anlatım sizin için faydalı olmuştur.